159. It's a good cry, man

I.

Chuck Wirschem maakte in de jaren zeventig van de vorige eeuw talloze filmopnames van zijn avonturen in Alaska. Hij wilde er uiteindelijk wel een echte film van maken, maar raakte uitgeput tijdens het monteren. En dus bleven de beelden vijftig jaar lang op de plank liggen.

Totdat zijn kleinzoon Max Sauerbrey — net afgestudeerd aan de filmacademie — de 16mm-beelden in handen kreeg. Met zijn hulp zou de film van zijn opa er alsnog kunnen komen.

Het resultaat staat op YouTube. De beelden van opa Chuck alleen al zijn prachtig (— die kleuren!). Maar Sauerbrey maakt er meer van dan een verslag van opa’s avonturen. Sauerbrey schoot nieuwe beelden, van hem, zijn opa en andere gezinsleden. Zo vouwde hij om de oude films een charmant document over familiebanden, alles uit het leven halen en wat het betekent om ouder te worden.

Ik vond het heel mooi. Wirschem spreekt vol liefde over zijn hut in Alaska als hij de kijker rondleidt. “Dit is de sauna die mijn zoon en ik in 1979 bouwden”, vertelt hij. “Er is waarschijnlijk geen plek ter wereld waar meer drankjes zijn geconsumeerd en waar meer werd gelachen per vierkante meter dan hier.”

Met oude vrienden trok Chuck Wirschem er jaren geleden op uit om kilometers door de sneeuw te banjeren, om frisbees over te gooien op bergtoppen en om op Dalls schapen te jagen. Als Wirschem een van die vrienden voor de camera van zijn kleinzoon opbelt, kost het even om de herinneringen scherp te krijgen. Maar als het kwartje valt, spreekt de vriend ook vreugdevol over de goede oude tijd. Zoek die oude opnames maar eens op in je kelder, adviseert Wirschem hem. “It’s a good cry, man.”

II.

“Ooit vertrouwden we ons gezond verstand, maar nu laten we ChatGPT onze e-mails schrijven en ons vertellen hoe lang het duurt om kip te braden”, zegt Frankie McNamara in zijn nieuwe (en uit-ste-ken-de) video op het onvolprezen YouTube-kanaal Meditations for the anxious mind. “We zijn gevangenen geworden van het gemak.”

Ik denk de laatste tijd ook weer veel na over de impact van generatieve AI op onze maatschappij. Het idee dat AI-chatbots zelf per definitie niets weten, gaat er bij veel mensen niet in. Wij consumenten worden geacht om het kansberekenende gebrabbel van de AI-chatbots te zien als iets daadwerkelijk verstandigs. Zo worden onze hersenen langzaamaan ook gedrild. De techbazen uit Silicon Valley hebben het steeds vaker alleen nog over ‘intelligentie’ en laten ‘kunstmatig’ achterwege, viel Juurd Eijsvoogel op¹.

McNamara heeft gelijk. Mensen kiezen doorgaans de weg van de minste weerstand. Als we in een gesprek even niet op de naam van een acteur komen, googelen we even. En als je geen zin hebt om door een wollig rapport te ploeteren, vraag je AI om een samenvatting. We onderschatten onze eigen intelligentie.

In The New Yorker las ik een artikel waarin zogeheten humanizers worden aangehaald. Dat zijn AI-tools waar je uitkomsten van ChatGPT in stopt, om de antwoorden menselijker te laten klinken. Studenten maken er blijkbaar gretig gebruik van. Maar hallo…? Waar zijn we mee bezig?

Ik kan me wel voorstellen waarom docenten met de handen in het haar zitten. Als we basisvaardigheden gaan uitbesteden aan kunstmatige intelligentie, dan houden we onszelf dom. “De grootste misleiding is dat bekwaamheid alleen buiten onszelf zou kunnen bestaan”, zegt McNamara. “En dat het alleen bereikbaar zou zijn via een duur maandelijks abonnement.”

In NRC staat een ingezonden opiniestuk van schrijver en docent Merel Kamp. Ze schrijft over het werk van haar leerlingen. “Waar werk van slechte kwaliteit me vroeger licht moedeloos zou maken, of bezorgd, of geërgerd, maakt het sinds kort een milde vreugde en opluchting in me los: Het komt in ieder geval niet uit Chat, denk ik steeds vaker verguld bij teksten waar de honden geen brood van lusten.”

Kunstmatige intelligentie zelf is niet het probleem, vind ik. Zoals elke andere techniek is het gewoon gereedschap. Het gaat om het idee waarmee de technologie aan ons wordt verkocht, betoogt McNamara (serieus, kijk die video). “Het is de ideologie die ons vertelt dat we kapot zijn en dat we een nieuw hulpmiddel nodig hebben om onszelf weer op de rails te krijgen. We hoeven niet toe te geven aan gemakzucht. Denk je eigen gedachten. Aai een hond in het park en niet in de metaverse. Omarm de worsteling. Wees een puinhoop. Je kunt grootsheid niet waarderen als het niets kost om die te bereiken.”

PS.

Ik ga nog heel even door met Terry Godier, zodat je hier even bewust van bent. “Ergens in de afgelopen twintig jaar zijn onze bezittingen tot leven gekomen”, schrijft hij op zijn blog. “Niet allemaal tegelijk. Niet met veel bombarie. Een voor een hebben de producten in onze levens hun ogen geopend, onze gezichten gevonden en begonnen met ons nodig hebben.”

Dit is een heerlijke video die uitlegt hoe Japanse notitieboekjes worden gemaakt.

Robert Redford bezocht de Outlaw Trail vijftig jaar geleden voor National Geographic. De Outlaw Trail is een pad dat dwars door de Verenigde Staten loopt, van Canada naar Mexico. Wilde Westen-schurken zoals Butch Cassidy en Jesse James maakten van de route gebruik om daar hun vrijheid te vinden. Op YouTube staat een korrelige opname van de 40 minuten durende documentaire, waarin Redford op een heerlijke manier vertelt over zijn avonturen.

Als je dat nog niet gedaan hebt, lees dan het afscheidsessay van Lamyae Aharouay, die stopt als politiek verslaggever bij NRC.

Je las blog №159, geschreven in de week van 23 tot en met 29 maart 2026. Abonneer je op mijn nieuwsbrief en je ontvangt ‘m elke zondag gratis in je mailbox.